Nitraat versus nitriet in drinkwater: wat is het verschil?

Nitraat en nitriet kunnen allebei in drinkwater voorkomen, maar het zijn niet dezelfde stoffen. Als je het verschil begrijpt, kun je resultaten van waterkwaliteitstests beter duiden, begrijpen waarom drinkwaternormen ze afzonderlijk behandelen en een waterfilter kiezen op basis van bewijs in plaats van aannames.

Het onderscheid is ook belangrijk voor de gezondheid. Nitraat kan in het lichaam worden omgezet in nitriet, en nitriet kan het vermogen van het bloed om zuurstof te vervoeren verstoren. De mogelijke effecten zijn afhankelijk van factoren zoals concentratie en blootstelling, dus de aanwezigheid van nitraat in water betekent niet automatisch dat het onveilig is om te drinken.

Het onderscheid is ook belangrijk bij het kiezen van een filter. Van een product dat is getest op het verminderen van nitraat is niet noodzakelijkerwijs aangetoond dat het ook nitriet vermindert. Elke claim moet worden onderbouwd met bewijs voor de specifieke stof.

Wat is het verschil tussen nitraat en nitriet?

Nitraat en nitriet zijn verwante chemische verbindingen, maar ze hebben verschillende structuren en gedragen zich anders.

Je kunt ze het eenvoudigst onderscheiden aan de hand van hun chemische formules:

	Nitraat	Nitriet
Chemische formule	NO₃⁻	NO₂⁻
Aantal zuurstofatomen	Drie	Twee
Chemische vorm	Stikstof-zuurstofion	Stikstof-zuurstofion
Verwantschap	Meer geoxideerde vorm	Meer gereduceerde vorm

Beide maken deel uit van de natuurlijke stikstofkringloop. Ze kunnen van nature voorkomen in bodem en water, terwijl activiteiten zoals landbouw en afvalwaterbeheer extra stikstof aan het milieu kunnen toevoegen.

Nitraat is doorgaans stabieler in zuurstofrijk water. Onder bepaalde omstandigheden kunnen micro-organismen nitraat omzetten in nitriet. Dit betekent dat de twee stoffen verwant zijn, maar dat de hoeveelheid van de ene niet aangeeft hoeveel van de andere aanwezig is.

Voor meer informatie over de gevolgen voor de gezondheid en richtlijnen voor drinkwater leggen de richtlijnen voor drinkwater van de Wereldgezondheidsorganisatie uit hoe nitraat en nitriet worden beoordeeld.

Hoe kan nitraat veranderen in nitriet?

Nitraat en nitriet zijn verschillende vormen van stikstof, en de ene kan door biologische en chemische processen worden omgezet in de andere.

Bepaalde micro-organismen kunnen bijvoorbeeld onder geschikte omstandigheden nitraat in water of bodem omzetten in nitriet. Een vergelijkbare omzetting kan ook in het menselijk lichaam plaatsvinden. Een deel van het nitraat dat we binnenkrijgen, wordt door bacteriën in de mond omgezet in nitriet.

Dit is belangrijk omdat nitriet invloed kan hebben op de manier waarop hemoglobine zuurstof door het bloed vervoert. Onder bepaalde omstandigheden kan dit leiden tot een aandoening die methemoglobinemie wordt genoemd, waarbij het vermogen van het bloed om zuurstof te vervoeren afneemt.

Deze aandoening is vooral relevant voor zuigelingen, die kwetsbaarder zijn voor de gevolgen ervan. Wilt u weten waarom er nitraatgrenswaarden gelden en wat deze aandoening kan betekenen? In ons artikel Wat ‘blue baby syndrome’ ons vertelt over nitraten in drinkwater leggen we het verband uitgebreider uit.

Onderzoekers bestuderen ook of langdurige blootstelling aan nitraat verband kan houden met andere gezondheidseffecten, waaronder bepaalde vormen van kanker. Het onderzoek is nog gaande, en een mogelijk verband moet niet worden verward met bewijs dat nitraat zelf kanker veroorzaakt. In ons artikel Nitraten en kanker: wat onderzoek zegt over langdurige blootstelling gaan we dieper in op het onderzoek.

Wat zijn de drinkwatergrenswaarden voor nitraat en nitriet?

Voor nitraat en nitriet gelden afzonderlijke drinkwaternormen, omdat het verschillende stoffen zijn met verschillende effecten.

In Engeland en Wales gelden bij de kraan van de consument de volgende drinkwaternormen:

• Nitraat: 50 mg/L.

• Nitriet: 0.5 mg/L.

U kunt deze waarden controleren in de richtlijnen van de Drinking Water Inspectorate over drinkwaternormen. De toepasselijke regels kunnen per land verschillen, dus controleer de regelgeving die geldt op de plek waar u woont.

Er geldt ook een aanvullende vereiste wanneer nitraat en nitriet samen aanwezig zijn. Volgens de regels voor Engeland en Wales moeten hun gecombineerde concentraties voldoen aan een berekening die in de regelgeving is vastgelegd. Dit betekent dat het feit dat beide stoffen afzonderlijk onder hun grenswaarde blijven, op zichzelf niet garandeert dat aan de gecombineerde vereiste wordt voldaan.

De Water Supply (Water Quality) Regulations 2016 bevatten de wettelijke vereisten, waaronder deze gecombineerde voorwaarde.

De Wereldgezondheidsorganisatie publiceert ook gezondheidskundige richtwaarden voor nitraat en nitriet. Deze richtwaarden zijn niet noodzakelijk hetzelfde als de wettelijke drinkwaternormen van een land.

Het is belangrijk om een grenswaarde niet zo te interpreteren dat elke aantoonbare hoeveelheid automatisch onveilig is. De concentratie is van belang, en openbare drinkwatervoorzieningen worden gecontroleerd aan de hand van de normen die ervoor gelden. Als u een particuliere waterput of een andere particuliere waterbron gebruikt, moet u mogelijk zelf een test laten uitvoeren.

Waarom is het verschil belangrijk bij het kiezen van een waterfilter?

Een waterfilter kan de ene stof verminderen zonder een andere te verminderen. Dit is vooral belangrijk voor nitraat en nitriet, omdat beide in water zijn opgelost, maar niet hetzelfde zijn.

Een test die bijvoorbeeld aantoont dat een filter nitraat vermindert, bewijst op zichzelf niet dat het ook nitriet vermindert. Het omgekeerde geldt eveneens. Bewijs voor de ene stof mag niet worden beschouwd als bewijs voor de werking tegen de andere.

Het is ook belangrijk om onderscheid te maken tussen verschillende filtratietechnologieën. Conventionele actieve kool en gewone deeltjesfilters verwijderen opgelost nitraat over het algemeen niet effectief. Technologieën zoals nitraatselectieve ionenuitwisseling en omgekeerde osmose kunnen nitraat verminderen wanneer het systeem goed is ontworpen en onder geschikte omstandigheden wordt gebruikt.

Als u meer wilt weten over de beschikbare opties, legt onze gids over nitraat in drinkwater, met inbegrip van de limieten, bronnen en filtratiemogelijkheden uit waarom sommige zuiveringsmethoden nitraat kunnen verminderen en andere niet.

Het belangrijkste is dat u bewijs zoekt voor het specifieke filter dat u overweegt. Een algemene bewering dat een filter verontreinigingen verwijdert, is niet voldoende om aan te tonen dat het nitraat of nitriet vermindert.

Hoe kunt u zien of een waterfilter nitraat of nitriet verwijdert?

Als u filters vergelijkt, zoek dan naar duidelijke informatie over hun prestaties bij het verminderen van de stof die u wilt aanpakken. U zou niet alleen op een algemene marketingclaim hoeven afgaan.

1. Zoek naar testinformatie van de fabrikant

Begin met de productpagina en technische informatie van de fabrikant. Zoek naar een prestatierapport, laboratoriumtestresultaten of een duidelijke uitleg over tegen welke stoffen het filter is getest.

Als u deze informatie niet kunt vinden, neem dan rechtstreeks contact op met de fabrikant en vraag:

• Is dit specifieke filter getest op nitraatvermindering?

• Is het filter afzonderlijk getest op nitrietvermindering?

• Kunt u de resultaten verstrekken en uitleggen onder welke omstandigheden de tests zijn uitgevoerd?

Als de fabrikant geen bewijs kan leveren voor een bepaalde claim, ga er dan niet van uit dat het filter die stof verwijdert alleen omdat het andere verontreinigingen vermindert.

2. Controleer precies wat er is gemeten

Lees het testrapport zorgvuldig door om te zien of het betrekking heeft op nitraat, nitriet of beide. Een rapport dat alleen nitraat behandelt, bewijst niet dat het filter nitriet vermindert.

Controleer ook hoe het resultaat wordt weergegeven. Rapporten kunnen verschillende termen of eenheden gebruiken, wat van invloed kan zijn op de manier waarop je de cijfers interpreteert.

3. Vergelijk de concentraties vóór en na filtratie

Een nuttig prestatierapport laat zien hoeveel van de stof vóór de behandeling in het water aanwezig was en hoeveel er daarna overbleef.

De tabel hieronder gebruikt bijvoorbeeld hypothetische cijfers, uitsluitend ter illustratie. Het is geen echt testresultaat en geeft niet de prestaties van een Weeplow-product weer.

Illustratieve nitraattest	Concentratie
Vóór filtratie	40 mg/L
Na filtratie	10 mg/L
Berekende vermindering	75%

In dit voorbeeld daalt de concentratie van 40 mg/L naar 10 mg/L, wat neerkomt op een vermindering van 75%. De berekening toont de verandering onder de omstandigheden van deze hypothetische test; ze zegt niet hoe het filter zou presteren met ander water of na langdurig gebruik.

Een percentage is op zichzelf niet voldoende om te bepalen of een systeem geschikt is. Je moet ook rekening houden met de eindconcentratie, de geldende drinkwaternorm en hoe consistent het filter presteert.

4. Controleer hoeveel water het filter kan behandelen

Een filter kan een stof aanvankelijk effectief verminderen, maar de prestaties kunnen veranderen naarmate er meer water doorheen stroomt.

Zoek informatie over de behandelingscapaciteit, het onderhoud en het vervangingsschema. Als de technologie een beperkte capaciteit heeft, vraag dan wat er gebeurt wanneer die capaciteit is bereikt en hoe je kunt zien wanneer onderhoud of vervanging nodig is.

5. Begrijp de omstandigheden achter de resultaten

De prestaties van een filter kunnen afhangen van de beginconcentratie, de waterchemie, het debiet en het behandelde volume. Deze factoren kunnen verschil maken wanneer je twee producten vergelijkt of wilt bepalen of een testresultaat relevant is voor jouw water.

Onafhankelijke laboratoriumtests kunnen nuttig bewijs opleveren, maar het is belangrijk om te begrijpen wat er is getest en wat de resultaten daadwerkelijk aantonen. Een laboratoriumrapport is niet automatisch hetzelfde als een productcertificering, en een test onder specifieke omstandigheden garandeert niet dat de prestaties in elk huishouden hetzelfde zijn.

Waar moet je op letten bij het testen van je water?

Als je wilt weten of nitraat of nitriet een probleem vormt voor je huishouden, is een betrouwbare watertest een goed startpunt. Hier lees je waar je op moet letten wanneer je de resultaten ontvangt.

Controleer of nitraat en nitriet afzonderlijk worden vermeld

Zoek naar afzonderlijke resultaten voor nitraat en nitriet. Een rapport waarin slechts één van beide staat, vermeldt niet de concentratie van de andere stof.

Als dit niet duidelijk is in het rapport, vraag het laboratorium of de waterleverancier dan uit te leggen welke stoffen zijn gemeten.

Controleer de eenheden

Resultaten worden vaak uitgedrukt in milligram per liter (mg/L), maar je kunt verschillende manieren tegenkomen waarop het stikstofgehalte wordt gerapporteerd.

Bijvoorbeeld:

• Nitraat (NO₃⁻) geeft de concentratie van het nitraat-ion weer.

• Nitraat-stikstof (NO₃-N) geeft alleen de hoeveelheid stikstof in nitraat weer.

• Nitriet (NO₂⁻) geeft de concentratie van het nitriet-ion weer.

• Nitriet-stikstof (NO₂-N) geeft alleen de hoeveelheid stikstof in nitriet weer.

Deze cijfers zijn numeriek niet onderling uitwisselbaar. Voordat je een testresultaat vergelijkt met een drinkwaternorm, moet je nagaan of beide dezelfde meetbasis gebruiken.

Controleer de rapportagegrens

In een laboratoriumrapport kan staan dat een stof niet is aangetroffen of onder een vermelde rapportagegrens lag. Dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat er absoluut niets van aanwezig is. Het betekent dat het resultaat lager lag dan het niveau dat het laboratorium onder de testomstandigheden betrouwbaar kon rapporteren.

Als dit van invloed is op hoe je het resultaat interpreteert, vraag het laboratorium dan om de rapportagegrens toe te lichten.

Controleer waar en wanneer het monster is genomen

Een resultaat beschrijft het water dat op een bepaalde plaats en tijdstip is bemonsterd. Het geeft mogelijk niet elk deel van de watervoorziening weer, noch hoe de kwaliteit ervan in de loop van de tijd verandert.

Controleer of het monster afkomstig was van een openbare kraan, een eigen waterput of een andere bron, en noteer de testdatum. Als je afhankelijk bent van een particuliere waterbron, kan herhaald testen passend zijn, afhankelijk van de bron en lokale richtlijnen.

Vergelijk het resultaat met de juiste norm

Zodra je weet wat er is gemeten en hoe de resultaten zijn gerapporteerd, vergelijk je het resultaat met de drinkwaternorm of richtlijn die voor jouw locatie geldt.

Als je water van een openbare leverancier ontvangt, kun je mogelijk lokale informatie over de waterkwaliteit vinden via je leverancier of de bevoegde autoriteit. In Engeland en Wales legt de richtlijn van de Drinking Water Inspectorate over je watervoorziening uit waar consumenten informatie kunnen vinden.

Als je een eigen waterput of een andere particuliere watervoorziening gebruikt, moet je de watertesten mogelijk laten uitvoeren door een geschikt laboratorium. Lokale autoriteiten kunnen vaak advies geven over de vereisten en aanbevolen tests voor particuliere watervoorzieningen.

Veelgestelde vragen

Is nitraat hetzelfde als nitriet?

Nee. Nitraat (NO₃⁻) en nitriet (NO₂⁻) zijn verwante, maar verschillende stoffen. Ze hebben een verschillende chemische structuur en worden afzonderlijk beoordeeld in normen voor drinkwater.

Kan nitraat in het lichaam worden omgezet in nitriet?

Ja. Een deel van het nitraat dat we binnenkrijgen, kan door bacteriën in de mond worden omgezet in nitriet. Nitriet kan het vermogen van het bloed om zuurstof te vervoeren beïnvloeden. Daarom wordt blootstelling aan nitraat en nitriet meegenomen in richtlijnen voor drinkwater.

Verwijdert een filter dat nitraat verwijdert ook nitriet?

Niet noodzakelijk. Een test waaruit blijkt dat nitraat wordt verminderd, bewijst niet dat het filter ook nitriet vermindert. Zoek naar afzonderlijk bewijs voor elke stof die u met het filter wilt verminderen.

Verwijdert een normaal waterfilter nitraat?

Niet altijd. Gewone actieve koolfilters en standaard deeltjesfilters verwijderen opgelost nitraat doorgaans niet effectief. Behandelingsmethoden zoals nitraatselectieve ionenwisseling en omgekeerde osmose kunnen nitraat verminderen, maar de werking hangt af van het specifieke systeem en het gebruik ervan.

Moet ik mijn kraanwater laten testen op nitraat en nitriet?

Als u water van een openbare waterleverancier ontvangt, kunt u beginnen met het controleren van de informatie over de waterkwaliteit die uw leverancier of de bevoegde instantie beschikbaar stelt. Als u een privébron of een andere particuliere watervoorziening gebruikt, kan testen bijzonder nuttig zijn, omdat de waterkwaliteit kan variëren.

Wat moet ik doen als er verhoogde concentraties nitraat of nitriet in mijn water zitten?

Controleer eerst het testresultaat, de eenheden en de norm die van toepassing is op uw watervoorziening. Als het resultaat boven de relevante norm of richtwaarde ligt, neem dan voor advies contact op met uw waterleverancier of de plaatselijke volksgezondheids- of milieugezondheidsinstantie. Als waterbehandeling nodig is, zoek dan naar een systeem waarvan de werking tegen de betreffende stof is aangetoond.

Kort samengevat

Nitraat en nitriet zijn nauw verwant, maar niet hetzelfde. Onder bepaalde omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet, en beide stoffen worden afzonderlijk beoordeeld in richtlijnen voor drinkwater.

Als u wilt weten wat er in uw water zit, begin dan met een betrouwbare test. Controleer welke stoffen zijn gemeten, hoe de resultaten worden weergegeven en welke norm van toepassing is op uw watervoorziening.

Als u een filter overweegt, zoek dan naar bewijs dat het specifieke systeem de stof vermindert die u wilt aanpakken. Een claim over nitraat bewijst niet automatisch dat het systeem ook tegen nitriet werkt, en een algemene claim over de vermindering van verontreinigende stoffen is geen vervanging voor specifieke testresultaten.

Als u het verschil begrijpt, kunt u informatie over de waterkwaliteit gemakkelijker interpreteren en een behandelingsmethode kiezen op basis van uw eigen water en het beschikbare bewijs.